Ontheemd

In de Lakenhallen in Ieper opent vandaag de tentoonstelling ‘Ontheemd’. De expo brengt meer dan veertig persoonlijke verhalen van Belgen die tijdens de Eerste Wereldoorlog op de vlucht sloegen.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog ontvluchtten anderhalf miljoen landgenoten hun land. Te voet, per trein, met de boot of met paard-en-kar namen ze mee wat ze konden dragen. Zonder te weten of, en wanneer, ze ooit zouden terugkeren. In het museum gebruiken ze liever de term ontheemden dan vluchtelingen.

Zo’n 600.000 mensen verbleven de hele duur van de oorlog in het buitenland, vooral in Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Nederland. Maar ook in Ierland, Zwitserland en Amerika. Voor duizenden was de terugkeer na de oorlog moeizaam of onmogelijk.

De geschiedenis van de oorlogsvluchtelingen is lang onderbelicht gebleven. Het IFFM (In Flanders Field Museum) wil daar verandering in brengen. “We hebben deze expo vooral opgehangen aan persoonlijke verhalen” zei wetenschappelijk medewerkster Annick Vandenbilcke op de persconferentie. Die persoonlijke verhalen, die je ook vindt in het In Flanders Field Museum zelf, werkt goed. Je bent helemaal deelachtig aan het gebeuren en zo een verhaal dat blijf je onthouden. Wie trouwens de expo in de Lakenhallen bezoekt, en ook het vast parcours van het in Flanders Fields Museum en dan nog de buitenlocaties, is wel een dagje zoet!

Negen hedendaagse illustratoren brengen de getuigenissen tot leven met tekeningen, terwijl een audiogids bezoekers onderdompelt in 29 persoonlijke verhalen (2 minuten per verhaal) van ontheemden.

Naast de expo in de Lakenhallen kunnen bezoekers in de binnenstad (zes locaties) ook de sporen van de ontheemden volgen. Die kun je beluisteren via een QR-Code. Op zes betekenisvolle locaties in Ieper staan de grote pijlen met een opvallende illustratie opgesteld. Op de achterkant ontdek je het verhaal dat erbij hoort. Als je uit het station komt, zie je er al één staan in het Touquetpark voorzien van illustratie door Sara Yu Zeebroeck.

Het verhaal gaat als volgt:” In oktober 1914 bereikte het oorlogsgeweld Ieper. Renée Colaert was de jongste dochter van burgemeester en advocaat René Colaert. De jonge vrouw bevond zich in een belegerde stad waar duizenden vluchtelingen en militairen samentroepten. Haar vader week begin november met het stadsbestuur uit naar het veilige Poperinge. Toen het daar ook te gevaarlijk werd, vestigde de burgemeester zich met zijn gezin en een deel van het bestuur en de stedelijke administratie in het Franse Le Touquet-Paris-Plage.”. Vandaar de naam van het park en de fontein is een schenking van de mondaine badplaats in Frankrijk.

Illustraties zijn van Pieter Van Eenoge, Elise Vandeplancke, Nour Hifaoui Fakhoury, Joana Estrela, Sara Yu Zeebroeck, Oh Mu, Trui Chielens, Zoë Verstraete en Bart Vliegen.

Het in Flanders Fields Museum is gekend voor zijn knowhow, wetenschappelijke onderbouw en educatief aanbod voor scholen. Klassen kunnen kiezen voor een klassiek begeleid bezoek aan de expo of een volledig dagprogramma. Dit programma combineert een interactieve rondleiding met de theatervoorstelling ‘Speel niet speelgoed’ van het jonge theatercollectief Compagnie Gérard. Deze voorstelling, opgevoerd in de Kazematten onder de Ieperse vestigingen, geeft een stem aan historische én actuele vluchtverhalen en nodigt leerlingen uit tot reflectie. Na afloop volgt een gesprek met de acteurs en dat zijn Mil Sinaeve, Tibbe Walckiers en Mokhalled Rasem. Een kazemat is een versterkte ruimte van beton/steen ingebouwd in een aarden wal, met een schietgat waar een kanon of mitrailleur door kon vuren.

We doen nog een warme oproep: heb je nog foto’s, brieven, dagboekfragmenten, objecten of herinneringen van een familielid dat tijdens deze oorlog op de vlucht sloeg. Deel ze met het In Flanders Fields Museum. Het museum verzamelt en bewaart deze herinneringen, zodat ze niet verloren gaan.

De expo ‘Ontheemd’, vertelt 40 verhalen via documenten, foto’s en persoonlijke objecten. ‘Ontheemd. De Belgische vluchtelingen van de Eerste Wereldoorlog‘ in de Lakenhallen en de binnenstad van Ieper. Van 4 oktober 2025 tot en met 14 juni 2026.