Gerard van Honthorst

In het buitenland was Van Honthorst veel succesvoller dan Rembrandt.

Dat maakte hem tot een van de rijkste Utrechters van die tijd.

In het Centraal Museum is momenteel een grote overzichtstentoonstelling te zien van de schilder Gerard van Honthorst. Hele zalen tonen ons hoe meesterlijk hij omging met licht en schaduw, maar de tentoonstelling maakt ook duidelijk dat hij op veel meer vlakken uitblonk. Honthorst was in de 17e eeuw één van de beroemdste Nederlandse schilders. In zijn eigen tijd was hij zelfs succesvoller dan veel tijdgenoten, maar later kwam hij in de schaduw te staan van Rembrandt van Rijn. Deze expositie wil laten zien dat Honthorst een eigen, vernieuwende kunstenaar was en niet slechts een navolger van Rembrandt.

De Utrechtse kunstschilder((1592–1656)) maakte internationaal naam met zijn dramatisch verlichte nachtstukken en kreeg in Rome zelfs de bijnaam Gherardo delle Notti. In totaal kan je zo’n 60 schilderijen en 30 tekeningen uit internationale topcollecties van hem zien, waaronder het Musée du Louvre, de Britse Royal Collection en de Galleria Borghese, samen met topstukken uit de eigen collectie van het Centraal Museum. En voor de Gentenaars onder ons. Er is een bijzonder bruikleen : “De bewening van Christus (1633)”, afkomstig uit de Sint-Baafskathedraal.

Honthorst was een groot voorstander van Caravaggio. Hij nam Caravaggio’s dramatische lichtwerking over, maar combineerde deze met de elegantie die hij bij Abraham Bloemaert had geleerd. Voor de eerste grote overzichtstentoonstelling van de Utrechtse schilder Gerard van Honthorst heeft het Utrechtse Centraal Museum alles uit de kast getrokken. De vormgeving is spectaculair.

Een bijzonder werk is De extase van Maria Magdalena, een recent door het Centraal Museum verworven schilderij dat speciaal voor deze tentoonstelling werd aangekocht. Het werd eerder getoond op TEFAF Maastricht 2026 waar het een prominente plaats kreeg.

Honthorst had een buitengewoon talent om zich in te leven in de wensen van zijn opdrachtgevers, waat hem belangrijke opdrachten opleverde en waardoor hij uiteindelijk zeer succesvol werd als hofschilder in Den Haag. Hij schilderdein opdracht van bisschop Antoon Triest het altaarstuk voor diens kapel in de Sint-Baafskathedraal in Gent en werkte in London voor Koning Karel I, die zo tevreden was dat hij Honthorst Engels staatsburger maakte.

“Wat doet hij anders dan Rembrandt ?” Die vraag vormt de rode draad van de tentoonstelling. Waar Rembrandt vaak psychologische diepgang en een ruwe penseelstreek kiest, blinkt Honthorst uit in theatrale belichting, elegante composities en een bijna toneelmatige regie van zijn figuren.

Van Honthorst was in zijn tijd minstens zo succesvol als de wat jongere Rembrandt van Rijn. Hun schilderstijl verschilde nogal en dat is goed te zien in het schilderij van Amalia van Solms, vrouw van stadhouder Frederik Hendrik. Waar Van Honthorst mensen flatteus afbeeldde deed Rembrandt dat wat realistischer. Amalia gaf de voorkeur aan het schilderij van Van Honthorst

Cataloog uitgegeven bij WBOOKS van Liesbeth M.Helmus, senior conservator oude kunst in het Centraal Museum in Utrecht.

De catalogus is méér dan een begeleidend boek van de tentoonstelling. Het is de eerste moderne, omvangrijke monografie over Honthorst in lange tijd en behandelt zijn jaren in Rome en de invloed van Caravaggio, zijn periode in Utrecht, zijn carriëre als internationale hofschilder, zijn belangrijkste schilderijen met uitgebreide beschrijvingen.

Als je de tentoonstelling bezoekt, is deze catalogus een goede investering. De expositie kan uiteraard maar een deel van Honthorsts oeuvre tonen, terwijl het boek ook werken bespreekt die niet konden worden uitgeleend of nog altijd in situ zijn, zoals zijn Engelse plafondschilderingen. De cataloog kost 49,95 euro.

De expositie ‘Gerard van Honthorst – In alles anders dan Rembrandt’ is tot en met 13 september 2026 te zien in het Centraal Museum in Utrecht.