De Nederlandse schrijver Bert Natter won de Libris Literatuurprijs 2026 voor ‘Aan het einde van de oorlog’
Eerder kreeg hij er de Confituur Boekhandelsprijs voor. Ik las zijn boek ‘Leven met Lidewij’, waarin hij heel ontroerend schrijft over zijn dochter met een beperking. Ook in de VPRO-reeks ‘Nooit meer slapen’ sprak hij aandoenlijk over haar.
Zie : https://www.vpro.nl/nooit-meer-slapen/artikelen/winnaar-libris-literatuurprijs.
Aan het einde van de oorlog is dik boek en een tour de force. Het getuigt van durf om zo’n intense roman te componeren rond de gebeurtenissen in een concentratiekamp. De roman speelt zich af op één dag, 20 april 1945, niet toevallig de 56ste verjaardag van Adolf Hitler, en volgt niet minder dan 31 personages. Als lezer weet je algauw wat er is gebeurd: het is veeleer de vraag of de ouders achter de genadeloze waarheid zullen komen. En zelfs als daar een antwoord op is, verliest de roman niets aan spanning.
” De elfjarige Ernst, zoon van ss-Obersturmführer Karl Zehlendorf, raakt vermist in de buurt van een concentratiekamp. Zijn broer Reinhart beweert hem te hebben achtergelaten aan de oever van het verraderlijk diepe meer, waar ze aan het vissen waren. Hij zal toch niet in het water zijn gevallen ? Terwijl de geallieerde legers in het verte al te horen zijn en iedereen in het kamp beseft dat het einde van de oorlog nabij is. gaat Karl op zoek naar zijn zoon.”
Wat de roman bijzonder maakt, is dat hij wordt verteld vanuit 31 verschillende personages: kampbewakers, gevangenen, familieleden en anderen die bij de gruwel betrokken zijn. Daardoor krijg je een breed en indringend beeld van de chaos, angst, schuld en menselijke keuzes aan het einde van de oorlog.
Die vertelstructuur heb ik nog niet eerder ergens gezien. De hoofdstukken bestaan uit korte fragmenten die voortdurend van perspectief wisselen. Hierdoor lijkt het in het begin alsof de personages door elkaar lopen, maar gaandeweg ontstaat een volledig beeld van wat er zich afspeelt in en rond het concentratiekamp. Deze opbouw maakt het boek intens en meeslepend, maar vraagt wel veel aandacht van de lezer. Je springt een beetje van de hak op tak. Wat gaat er nu gebeuren ? Ja dat wisten de mensen in het kamp ook niet. Ik heb wel eens de neiging gehad de personages op te volgen door meteen verder te bladeren naar hun volgende fragement. Maar best niet doen want dan mis je veel van de verhaallijn.
De panoramische blik in meervoudig perspectief verleent de roman een opvallend filmisch én hoog literair karakter. Natter beteugelt de veelheid aan perspectieven door elk personage te voorzien van een eigen karaktertekening. Het getuigt van grote literaire kunde om dit stemmenkoor zo vanzelfsprekend te laten vloeien. Geslaagd zijn ook de beeldrijke miniaturen die Natter optekent. Hij zoomt in op het kleine alledaagse leven in en om het kamp terwijl daarbuiten de immense tragedie zich onherroepelijk ontrolt.
Het boek is een harde noot om te kraken en wel hierom :
Alles speelt zich af in en rond het concentratiekamp. Je krijgt de gebeurtenissen te zien door de ogen van gevangenen, bewakers, SS’ers en andere betrokkenen. De wreedheden worden niet verzacht of weggefilterd. Je kijkt ook mee in de hoofden van 31 personages. Dus ook de daders en die hun gedachten zijn ‘degusting’. Omdat de korte fragmenten elkaar zo razendsnel opvolgen, rol van de ene gebeurtenis in de andere. Er is geen rustmoment, de gruwel blijft maar doorgaan.
“Een hellevaart als pageturner. Natter houdt de lezer gevangen door de manier waarop hij zijn personages, het leven in het kamp en de chaos van de laatste oorlogsdagen beschrijft’ aldus de krant Trouw.
Aan het einde van de oorlog van Bert Natter is uitgegeven bij Thomas Rap.
Laat een reactie achter