‘In de kunstgeschiedenis gaan tapisserieën de renaissanceschilderkunst vooraf’. ‘Het waren de eerste visuele propagandamiddelen die we kenden.’ Sammy Baloji.

Kunstenaar Sammy Baloji staat sterk dit jaar op de Biënnale van Venetië. Zijn werk is er zowel te zien in de hoofdtentoonstelling in Arsenale als in het allereerste Congolese paviljoen. De http://biennalevanvenetie.it loopt van 9 mei tot 29 november 2026.

De Congolese kunstenaar Sammy Baloji (1978) woont en werkt afwisselend in Brussel en in zijn geboortestad Lubumbashi. Zijn thema is kolonialisme. Of preciezer: de exploitatie van mens en milieu in Centraal-Afrika.

Sammy Baloji onderzoekt sinds 2005 de gelaagde en gedeelde geschiedenis en herinneringen van de Democratische Republiek Congo en België. Zijn werk richt zich in het bijzonder op het culturele, architecturale en industriële erfgoed van de regio Katanga, en op een kritische reflectie over de impact van de Belgische kolonisatie door de jaren heen. Door het verleden tastbaar te maken, tracht hij het heden beter te begrijpen en de toekomst met hernieuwde kracht tegemoet te treden.

Sinds de lente van 2025 zijn twee van zijn sculpturen permanent te zien in de publieke ruimte: één aan de Schelde in Antwerpen (in opdracht van Kunst in de Stad – Middelheimmuseum) en één in het Arenbergpark in Heverlee, Leuven (in opdracht van de KU Leuven).

We kennen de kunstenaar vooral van zijn foto’s en videowerken. In Antwerpen in de kunsthal Extra City ( een vroegere Domenicanenkerk) toont hij ons nu twee monumentale tapijten met twee geluidsinstallaties. Zo duikt hij weerom in vijf eeuwen koloniale geschiedenis.

De titel van deze solo-tentoonstelling ‘Copper thread, Rubber thread, Sugar thread’ verwijst zowel naar het ambacht van het weven als naar de historische handelsstromen die Europa en Centraal-Afrika met elkaar verbonden via koper, rubber en suiker. Daar kunnen we vandaag kobalt aan toevoegen.

Negress Katharina

Het textielwerk Seeing Katharina is een interessant geval. Het refereert aan The Negress Katharina, een zilverstifttekening van Albrecht Dürer uit 1521 die wordt beschouwd als een van de vroegste portretten van een zwarte persoon in de Europese kunst. Dürer maakte ze toen hij op doorreis was in Antwerpen, waar hij een bezoekje bracht aan de Portugese handelsagent João Brandão, een van de rijkste inwoners van de stad. In diens kantoor viel hem de aanwezigheid op van een jonge zwarte vrouw, Katharina. Hij noteerde haar leeftijd op de tekening: 20 jaar. Als je via Google naar info zoekt over deze Katharina, meldt het algoritme dat ze een ‘bediende’ was bij Brandão. Maar als je wat dieper graaft, kom je erachter dat Dürer haar in zijn dagboeken omschreef als ‘Brandão’s moor’: waarschijnlijk een slavin. Slavenhandel was verboden in Antwerpen, maar voor rijke handelsagenten werd een oogje dichtgeknepen.

Rethreaded Indies

Een tweede tapijt, ‘Rethreaded Indies’ (2025), wordt nu voor het eerst in België gepresenteerd. Het werk herinterpreteert historische tekeningen van diplomatieke ontmoetingen tussen het Koninkrijk Kongo en Europese machthebbers.

Veel biechtstoelen

Naast de tapijten en audio-installaties toont Extra City een opstelling in voormalige biechtstoelen, het zijn er best wel veel. De biechtkamers verwijzen naar de kleine, rijk gedecoreerde privékamers uit de Italiaanse renaissance. Je leest er in het Engels en in het Nederlands hoe de werken tot stand komen. We zien reproducties van Dürers portretten, historisch materiaal over suikersculpturen, Antwerpen als historische suikerhaven, Vlaamse tapijttradities en andere bronnen die de werken van Baloji hebben geïnspireerd. De Kunsthal Extra City nam in 2017 haar intrek in de kerk. Sinds 2025 is Antony Hudek er artistiek coordinator.

Kortom : Een must-see want in het indrukwekkende decor van de Antwerpse kloosterkerk van Extra City brengt de Congolese beeldende kunstenaar en regisseur Sammy Baloji verleden, heden en toekomst samen in een solo-expo.

Credits beelden : We-Document-Art

Nog tot 16 augustus, kunsthal Extra City, Provinciestraat 112, www.extracitykunsthal.be