De gemene wegen van Watou

749566798_1042402398170880_2726070178165689083_n

In totaal werken dit jaar 60 kunstenaars en 25 dichters mee, onder wie ook een AI-dichter. Hun werk is te zien op verschillende locaties in het dorp, waaronder het dorpsplein, het Brennerpark, de Douviehoeve, de parochiezaal en Kasteel Lovie.

Vorig jaar werd een lightversie van het festival georganiseerd. Bezoekers konden deelnemen aan een interactieve zoektocht of een poëziefietsroute volgen. Het programma was toen eerder beperkt.

Dit jaar maakt Watou opnieuw een comeback. Een grote troef is dat de Douviehoeve opnieuw haar deuren opent. Na vele jaren is de prachtige hoeve opnieuw een festivallocatie, en het is een plek waar altijd kwaliteitsvol werk te ontdekken valt.

Het thema “Gemene Wegen” vertrekt vanuit een bestaande weg in Watou: de Gemenestraat, of Chemin Mitoyen, een kilometerslange weg die de grens met Frans-Vlaanderen vormt. Het is een weg die door geen enkele partij kan worden opgeëist, maar die gedeeld wordt door twee landen. Die metafoor groeide uit tot het werkprincipe van het hele festival: een plek waar ontmoeting, verbinding en gedeeld eigenaarschap centraal staan.

Motus Mori is een bijzonder Nederlands collectief dat werkt rond beweging en het menselijk lichaam. Hun installatie is te zien in Kasteel Lovie, op acht kilometer van Watou. Het kasteel staat momenteel nog in de steigers: er zijn ingrijpende renovatiewerken aan de gang. Toch vormt deze plek een bijzondere omgeving voor het project. Motus Mori is een levend archief van menselijke bewegingen, ontwikkeld door choreograaf Katja Heitmann en haar team. Sinds 2019 hebben duizenden mensen een persoonlijke beweging aan dit archief “gedoneerd”. In Kasteel Lovie wordt dit archief op een unieke manier tastbaar en beleefbaar gemaakt. In drie opeenvolgende ruimtes maak je kennis met het project en ontdek je hoe individuele bewegingen samen een collectief geheugen vormen.

Indrukwekkend vond ik het werk van Griet Dobbels, Lotte Dodion en Cesar Janssens, met de toepasselijke titel “Het geluid van de stilte”. Je betreedt de installatie via bewegende papieren slingers. Binnen ontdek je kunst, hoor je poëzie en ervaar je klank, terwijl het werk tegelijk draait om stilte en landschap. Voor deze installatie vingen de makers in de zomer van 2025 de stilte samen met 75 mensen. Het waren bewoners van Watou, maar ook bezoekers die van ver kwamen met hun eigen stiltevangers. Deze momenten werden gefilmd en vormden de inspiratiebron voor de installatie. In de kelder worden filmbeelden geprojecteerd op de stiltevangers, die er zelf opnieuw stil aanwezig zijn. Het resultaat is een indrukwekkende en verstilde ervaring.

Marjolein Dijkman zet je in de Douviehoeve oog in oog met een orkest van robotische drummers die boomstammen bespelen uit de Rode Zone. De compositie die erbij hoort is van Henry Vega en is geïnspireerd op militaire marsmuziek, morse communicatie uit de Eerste Wereldoorlog en de geluiden die de schorskever gebruiken om zich onder de bast te oriënteren. Tegelijkertijd zie je een film met korte hoofdstukken met hedendaagse dronebeelden, luchtbeelden van kraters en loopdgraven en historische foto’s van het verwoeste landschap na de Eerste Wereldoorlog. Daartussenin : trage, panoramische close-ups van omgevallen boomschors met sporen van de kevers.

Wat is nu precies die Rode Zone waarover “Between de Lines”, de geluids-en filminstallatie het heeft ? Dat is een monumentaal bos ‘le Zone Rouge’ in Frankrijk nabij Verdun. Deze oorlogszone werd na de Eerste Wereldoorlog afgezet voor de buitenwereld: ze bleek onbewoonbaar door vervuiling met arsenicum, chloor en fosgeen en zit bovendien vol met niet-ontplofte munitie. Als herstelbetaling na de oorlog schonk Duitsland sparren om de duizenden hectaren aan vervuild landschap te bebossen. er werden grote monoculturen van fijnspar in rechte rijen aangeplant. Deze dichte bossen moeten voorkomen dat mensen het gebied zouden betreden.

De bezoekersgids van het Kunstenfestival Watou 2026 kost 14 euro. De gids is afzonderlijk verkrijgbaar en bevat achtergrondinformatie over de kunstenaars en dichters, toelichtingen bij de werken en een parcours om je bezoek te begeleiden. De algemene toegang tot het parcours is 25 Euro. In combi met de Poëziekrant (daarin staan alle gedichten) betaal je 22 euro voor de bezoekersgids en poëziekrant dan.

Er zijn ook een aaatal collectieve kunstpraktijken aan het werk die vooral verbondenheid uitstralen. Die zoektocht van Watou Gemene Gronden naar verbinding en gedeeld eigenaarschap is oprecht en waardevol. Tegelijk roept ze de vraag op hoe sterk die ervaring ook buiten de betrokken collectieven kan doorwerken. Voor bezoekers die geen deel uitmaakten van het proces, blijft de toegang soms wat op afstand. Niet bij alle projecten maar bij enkele denk je toch : naar wat sta ik hier te kijken ?

Curatoren van Watou 2026 zijn Bart Lodewijks voor de beeldende kunst, Daniëlle van Zuijlen voor hedendaagse kunst en Michaël Vandebril voor de poëzie. Lodewijks heeft een dubbele rol want hij fungeert ook als kunstenaar. Hij trok lijnen in en rond Watou op erven, autobanden, muren en wegen. Er hoort een boekje bij en dat is te verkrijgen aan de balie.