Antony Gormley in KMSKA

Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA) pakt uit met een grote solotentoonstelling van de Britse kunstenaar Antony Gormley.

‘Geestgrond’ loopt tot en met 20 september en brengt meer dan honderd werken samen in dialoog met de collectie en architectuur van het museum. De kunstenaar krijgt de moderne zalen helemaal voor hem alleen. Enkele werken zijn blijven hangen of staan. ‘Geestgrond’ brengt Gormleys werk onder meer in dialoog met collectiestukken van James Ensor, Auguste Rodin en Julio González. Dat zijn telkens heel sterke combinaties.

Het parcours beperkt zich bovendien niet tot het museumgebouw zelf, maar loopt ook door naar het museumplein, het dak en zelfs tot aan de Antwerpse kaaien. Er staat een werk op het dak, één naast de vijver en een werk aan de kaaien. Vergeet zeker ook daar niet een kijkje te nemen.

Ooit stond ik oog in oog met de ‘Angel of the North’ in Gateshead. Deze roestige engel boven de snelweg is een nationaal icoon. Hij staat daar met de vleugels gespreid alsof hij het noorden van Engeland wil omhelzen. Dat noorden dat Tatcher kapotmaakte door de industrie er te vernietigen. De engels is kolossaal groot maar dat moet ook als je hem op de snelweg van alle kanten wil zien opdoemen. In eigen land plaatste Gormley voor Beaufort 2003 honderd beelden op het strand van De Panne. Bij vloed kwamen ze langzaam onder water te staan. Ik zag ze tijdens een storm. Ook dat was indrukwekkend.

Gormley onderzoekt met zijn kunstwerken de relatie tussen het menselijk lichaam en de ruimte om ons heen en raakt daarbij een universele en filosofische noot. Je komt binnen in een zaal met 37 hoepels van verschillende grootte waardoor je doorheen moet stappen, hurken, duiken, kruipen of je kan ook dansen als je dat wil.

Op uitdrukkelijke wens van de kunstenaar is er geen bezoekersgids. “Mijn sculpturen hebben pas waarde wanneer de toeschouwer zich met mijn werk verbind,” stelt de kunstenaar.

“Wat ik doe is al mijn hele leven niets anders dan beelden van de mens maken, in verschillende gedaantes. Het eerste omhulsel dat we herkennen, en ook zelf bewonen, is het lichaam.
Door constructies te maken in de vorm van figuren wijs ik de bezoeker op de eigen lichamelijkheid. Mijn werk is een uitnodiging om stil te staan bij ‘body’ en ‘mind’, met de stille wenk om terug af te dalen in het lichaam. Je kijkt niet alleen naar het werk, je wordt er deel van.”

Het parcours mondt uit in het monumentale Cave. Het werk, opgebouwd uit enrome staalplaten, vult de volledige ruimte en nodigt bezoekers uit om erin te stappen.

Het hart van de expo is er een wunderkammer geinstalleerd. Die staat vol vroege werken van de kunstenaar, schetsen en notitieboekjes.

Naar aanleiding van de tentoonstelling verschijnt er bij MER Books op 26 juni een gelijknamige catalogus.

Het begrip ‘Geestgrond’ verwijst naar het vurchtbare, zandige terrein dat tijdens de ijstijd in de Lage Landen ontstond. Tegelijk verbindt de titel het spirituele en het materiële, het menselijke en het aardse.

Een tekst trof mij diep :

“Niet alleen uit de vervreemding van de mensen ten opzichte van de beheerste objecten bestaat de prijs die voor de machtsuitoefening wordt betaald: met de verzakelijking van de geest raakten de betrekkingen tussen de mensen zelf behekst, ook die van ieder afzonderlijk tot zichzelf….Zoals het animisme aan de dingen ziel gegeven had, zo maakt de industriële beschaving van de ziel een ding.” Max Horkheimer & Theodor W. Adorno, 1944.

Curator : Carolyn Christov-Bakargiev.