Niemand zal ergens om vragen

Niemand zal ergens om vragen van Serhi Zjadan. 

Serhi Zjadan is een van de belangrijkste literaire stem van Oekraïne. Zijn werk wordt in vele landen gelezen en is talloze malen onderscheiden. Zo won hij twee keer de prijs voor het beste Oekraïense boek van het jaar. Toen hij de prestigieuze Vredesprijs van de Duitse Boekhandel kreeg, zei hij : ” We zullen de namen van de gesneuvelden moeten uitspreken. Hun namen vormen onze woordenboeken.’

Serhi doet meer dan schrijven, hij engageert zich ook. Hij dient in de 13de brigade van de Nationale Garde aan het Oekraïense front. Hij staat niet meteen in de loopgraven, maar dient bij de communicatieafdeling van die brigade, waar hij zowel de militairen als de burgerbevolking van informatie voorziet en het moreel hoogt probeert te houden met zijn verhalen. En hij presenteert Radio Chartia, een militaire internetzender die bericht over de dagelijkse belevenissen van zijn kameraden bij die 13de brigade. Dat alles in zijn woonplaats Charkiv. Als er één Oekraïense stad te lijden heeft onder voortdurende beschietingen, dan is het wel Charkiv.

In Niemand zal ergens om vragen neemt hij de lezer mee naar de frontlinie. We komen terecht in het oosten van Oekraïne, vooral rond het gebied van de oorlog in de regio Donbas. We volgen een groep gewone mensen die proberen te overleven in een gebied waar oorlog en chaos dagelijkse kost is. De personages reizen door een landschap vol verwoeste steden, checkpoints en onzekerheid en bange dagen en angstige uren. De titel van het boek verwijst naar het gevoel dat in een oorlogssituatie niemand echt kan wachten tot alles beter wordt. Hoe onzeker de toekomst is, er moet gehandeld worden. Doorgaan blijft de boodschap.

‘ Als een moderne Joseph Roth of Vasili Grossman legt Zjavadan in karige taal de ziel van de oorlog bloot, zodat die voor iedereen die in vredestijd is opgegroeid voelbaar wordt.’ voorwoord van Michel Krielaars, een Nederlandse journalist, schrijver en Rusland-expert.

‘Hij beneemt je daarmee de adem en maakt je nederig, omdat hij je ervan weet te overtuigen dat geen van de door hem opgevoerde Oekraïners na zulke ervaringen nog kan liefhebben of ergens van kan genieten.’ lezen we ook in het voorwoord van Michel Krielaars.

‘Mijn vorige telefoon was een heel oud ding,’ zei hij. Zo’n tien jaar geleden had ik al mijn contacten opgeslagen, sindsdien had ik er niets meer aan veranderd. Maar nu heb ik een nieuw toestel gekregen. En alle contacten zijn bewaard gebleven. Nu ben ik er de hele dag mee bezig.’ ‘Waarmee?’ ‘Met verwijderen.’ ‘ Waarvan?’ ‘Van iedereen die intussen gestorven is. Ik ben al bij de letter d.’

De meest beklijvende passage in het boek gaat over de liefde tussen een man en een vrouw.

“Ze stonden naast elkaar, maar voelden dat er iets tussen hen verdwenen was.”

In het boek laat Zhadan zien dat oorlog niet alleen steden en levens vernietigt, maar ook relaties tussen mensen verandert. Sommige personages merken dat hun liefde zwakker wordt door stress, angst en onzekerheid. Een man en een vrouw voelen zich bijvoorbeeld steeds verder van elkaar verwijderd, ook al blijven ze samen. Ze praten minder en begrijpen elkaar niet meer zoals vroeger. De schrijver toont hiermee dat oorlog ook emotionele afstand kan creëren tussen mensen die ooit dicht bij elkaar stonden.

Serhi Zjadan. Uitgeverji De Geus. 180 bladzijden / €19,99 / ISBN 9789044551587