In 1938 geeft René Magritte in het Antwerpse KMSKA een unieke lezing, waarin hij toelicht hoe hij tot zijn iconische beeldtaal komt. Bijna negentig jaar later brengt de tentoonstelling ‘Magritte. La Ligne de vie’ deze bijzondere presentatie tot leven. Met Magrittes eigen woorden (met een beetje hulp van AI) als leidraad toont de expo de kunstenaar van zijn meeste persoonlijke kant.
De Belgische surrealist was niet gretig op openbaar spreken. Hij sprak maar drie keer over zijn werk voor een publiek. En de lezing in het KMSKA was hiervan de meest volledige. Wat deze expo zo speciaal maakt, is dat we als bezoeker de stem van Magritte horen. Dankzij AI-technologie kan je de oorspronkelijke lezing van 1938 her en der horen en terwijl je naar zijn werken kijkt. Kan je in feite nog dichter bij een kunstenaar komen?
Wat vooral opvalt aan de lezing is de politieke toon ervan.
“Dames en heren, kameraden” begon hij en meteen stapte al iemand de zaal uit. De rode groet was er teveel aan. Als inleider had zijn vriend, de jonge Marcel Mariën, het publiek ook al geschoffeerd. Marcel had het over wereldvreemde musea en het bourgeoispubliek dat er graag vertoeft. Magritte besefte heel goed in welke onrustige tijd hij in 1938 leefde, vlak voor de Tweede Wereldoorlog. Het surrealisme was een strategie voor Magritte om de absurditeit van de politieke spanning te ontmaskeren.
De expo in Antwerpen brengt 85 werken uit zijn hele loopbaan samen en laat zien hoe bepalend zijn lezing van 1938 was. Er zijn prachtige werken te zien. Die bestaan vooral uit zorgvuldig uitgezochte bruiklenen uit Belgische privécollecties, aangezien het KMSKA, maar over twee stukken van de meester beschikt. We krijgen schilderijen te zien maar ook gouaches, tekeningen en sculpturen. Je ziet hoe Magritte stap voor stap zijn beeldtaal ontwikkelde en zo leer je dat er verschillende periodes waren in zijn kunstpraktijk die weinig gekend zijn. Zo had ik nog niet eerder werk gezien van ‘de période vache’ en ‘de période Renoir’.
Er is een prachtige erotische reeks te zien. In 1946 kreeg Magritte de opdracht om illustraties te maken voor ‘Madame Edwarda’: een erotische novelle van Georges Bataille. Heel direct pornografische beelden zijn het. Ze werden in die tijd verboden.
Beeld Links : René Magritte, L’imprudent, 1927, Privécollectie, Zwitserland © Succession René Magritte – SABAM Belgium, 2025
De lezing was voor Magritte een opsteker – het KMSKA kocht twee van zijn werken aan – en zijn visie op de kunsten vond in Antwerpen vruchtbare grond. Een groepje jonge kunstenaars, onder wie Marcel Mariën, Gilbert Senecaut, Roger Van de Wouwer en Léo Dohmen voelden zich door de woorden van Magritte aangesproken, en startten hun eigen surrealistische beweging, de zogenaamde Scheldegroep.
In de laatste zaal krijgen we hun werken te zien. Magritte was hun leermeester, ze keken naar hem op. Maar later zou de meester breken met zijn leerlingen omdat ze een volgens hem misplaatste grap maakten over zijn commercialisering.
Wie denkt de zoveelste Magritte tentoonstelling te zien – na expo in Bozar vorig jaar – kan ik geruststellen. Dit hier is een expo van een heel andere orde!
Curator van dienst: Xavier Canonne van de Foundation René Magritte en een van ’s werelds voornaamste kenners van het Belgische surrealisme.
‘La ligne de vie’. Tot 22 februari 2026. http://www.kmska.be
Laat een reactie achter