Jean Brusselmans werd geboren in de Brusselse Marollen en verhuisde later naar Dilbeek. Hij was een tijdgenoot van Gustave De Smet, een belangrijke figuur van het Vlaams expressionisme, en Rik Wouters, de Brabantse fauvist.
Toch liet Brusselmans zich niet in een bepaalde kunststroming onderbrengen. Hij volgde zijn eigen artistieke weg en ontwikkelde een herkenbare beeldtaal, met felle kleuren, krachtige geometrische vormen en een sterk geconstrueerde werkelijkheid. Die eigenzinnige aanpak geeft zijn werk een verrassend moderne uitstraling. We zien harde contouren en gecomprimeerde composities.
Omdat zijn schilderijen zich voornamelijk in privécollecties in België en Nederland bevinden, is het een uitzonderlijke gelegenheid om ze samen te bewonderen in de grote retrospectieve die Ann Geeraerts in Bozar cureerde.
Pronkstuk het gerestaureerde De Oogst
Het pronkstuk van de tentoonstelling is De oogst, een werk van de Brabantse schilder dat deel uitmaakt van de collectie van La Boverie in Luik. Het schilderij werd gerestaureerd op kosten van La Boverie en Bozar en heeft daarbij zijn oorspronkelijke glans teruggekregen. Verdere restauratie bleek niet nodig.
Ann Geeraerts noemt het terecht een pronkstuk, omdat het Brusselmans’ bijzondere collagebenadering treffend illustreert. Hij brengt uiteenlopende elementen samen tot een verrassend geheel. In zijn eigen tijd hadden zijn collega’s het dan ook moeilijk om zijn werk te plaatsen. Brusselmans liet zich niet in één kunststroming onderbrengen: hij was geen zuivere expressionist, kubist of fauvist, maar putte uit verschillende stromingen zonder zich er ooit volledig mee te vereenzelvigen.
In De oogst verzamelt en ordent hij motieven uit zijn directe omgeving zoals een hooimijt, een haring, een boer en een zonsondergang. Hij brengt ze samen in een sterk geconstrueerde compositie, waarbij hij het perspectief afvlakt en de traditionele ruimtelijke verhoudingen naar zijn hand zet. Zo ontstaat een beeldwereld die tegelijk herkenbaar en vervreemdend is, en die vandaag nog steeds verrassend eigentijds aanvoelt. Hij schikt voorwerpen uit zijn omgeving, een olielamp, een hooimijt, een haring, een boer, een zonsondergang en ordent ze. Dat doet hij door het perspectief af te vlakken.
Een parcours in twaalf hoodstukken
De expo is bijzonder omvangrijk. Als vertrekpunt dient 1914, het jaar waarin de kunstenaar naar Oudergem verhuist en het academisme en realisme definitief achter zich laat. In twaalf thematisch en chronologisch opgebouwde hoofdstukken volgt het parcours zijn artistieke evolutie tot het begin van de jaren 1950. We ontdekken het werk van een kunstenaar die onvermoeibaar op zoek gaat naar de essentie der dingen en de chaotische werkelijkheid vertaalt in heldere, doordachte composities. Gaandeweg ontwikkelt hij een eigen beeldtaal, die vanaf de jaren 1930 haar karakteristieke vorm krijgt. Die beweegt zich op het snijvlak van figuratie en abstractie, traditie en moderniteit, werkelijkheid en verbeelding, verstilling en dramatiek.
Kristof Santy
Voor de Roeselaarse kunstenaar vormt Brusselmans een belangrijke inspiratiebron. Daarom vroeg curator Ann Geeraerts hem om speciaal voor deze tentoonstelling een nieuw werk te creëren. Hij kreeg de vrijheid om twee elementen uit de vier monumentale decors te interpreteren die Brusselmans ontwierp voor Erwartung, de opera van Arnold Schönberg die in 1936 werd opgevoerd in het Paleis voor Schone Kunsten. Helaas zijn de oorspronkelijke zeven meter lange panelen verloren gegaan. Met zijn hedendaagse interpretatie blaast de Roeselaarse kunstenaar deze verdwenen wereld nieuw leven in. Op basis van het beperkte archiefmateriaal recreëerde Santy de decors voor de eerste en de laatste akte, met een voor hem nieuwe techniek: pastel op ongeprepareerd linnen. Het resultaat is volkomen eigen en toch dicht bij de beeldtaal van de meester. “Ik heb het met mijn handen gemaakt, maar het denken is gedeeld met dat van Jean Brusselmans”, zegt Santy.
Jean Brusselmans, schilder van nature. Nog tot 31 januari in Bozar Brussel.http://www.bozar.be
In de marge van de tentoonstelling presenteren de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, als grootste bruikleengever, een dertigtal werken op papier van Brusselmans in de Spilliaertzaal van het Old Masters Museum, op een steenworp van Bozar. Deze expo ‘Jean Brusselmans. De kunstenaar aan het werk’ loopt nog tot 9 mei 2027.
Tekst : Caroline Neels.
Laat een reactie achter