Coudenberg

Coudenberg, het Verdwenen Versailles van België is recent uit (maart 2025) en een zeer toegankelijk geschreven werk, van de historicus Vincenzo De Meulenaere. Hij vertelt hoe dit ooit zo indrukwekkende residentiepaleis van onder meer keizer Karel V op de Coudenberg- heuvel functioneerde als centrum van het Bourgondische en Habsburgse vorstenhof, totdat een brand in 1731 het in de vlammen liet opgaan.

Dat Bart Van Loo een meesterverteller is weten we ondertussen al, maar De Meulenaere die kan er ook wat van.

Het Coudenbergpaleis was een middeleeuws paleis in Brussel, dat dienst deed als residentie van de hertogen van Brabant, Bourgondische hertogen en later de Habsburgse vorsten. De resten ervan liggen nu onder het huidige Koningsplein en zijn te bezoeken als een ondergronds archeologisch complex.

Want vandaag kan je via het BELvue Museum naast het Koninklijk Paleis een indrukwekkende ondergrondse wandeling maken tussen de restanten van de Isabellastraat en de Aula Magna, waar je de geest van keizer Karel voelt.

Wat krijg je er te zien :

• De Ondergrondse restauratie van ongeveer 1.500 m² met ruimtes als de Aula Magna (grote ontvangstzaal), kelders, gangen en funderingen die horen bij het middeleeuws en renaissancistisch paleis.

• Rue Isabelle, vroeger een hellende straat, nu passage onder de grond die de verblijfplaatsen van vorsten verbindt.

• Er is een museumgedeelte in de Hoogstraeten‑woning, waar objecten tentoon worden gesteld die bij de opgravingen zijn aangetroffen.

Het paleis stond bekend om zijn grandeur en zowel de zalen in het paleis als de tuinen errond trokken internationaal aandacht. De grootste Europese leiders en adel verbleven er, zoals Margaretha van Parma en Filips de Goede.  Coudenberg was onlosmakelijk verbonden met alle grote figuren uit die tijd en er vonden veel historische gebeurtenissen plaats, zoals de troonsafstand van de legendarische Karel V, de machtigste man van Europa. In 1555 nam hij plechtig afscheid als landsheer van de Habsburgse Nederlanden om zijn nadagen in luwte van een Spaans klooster te brengen.

Kunstschilder Albrecht Dürer noemde de tuinen er zelfs ‘de hemel op aarde’. Ook de kapel, gebouwd door Karel V, werd geprezen als een monumentale parel. Jammer, dat dit alles is afgebrand is, want anders hadden we er zeker een UNESCO-werelderfgoed bij.

Hoe ontstond de brand ?

Volgens de officiële versie ontstond de brand in de paleiskeuken, waar een pot confituur zou zijn aangebrand. Maar volgens geruchten startte het vuur eigenlijk in het appartement van de landvoogdes, door omgevallen kaarsen. Omdat zij zo’n invloedrijk persoon was, lag het politiek natuurlijk moeilijk om haar verantwoordelijk te stellen.

Tuinen en zoo

Het paleis had ook een zoo. In die tijd was een dierentuin een symbool van rijkdom en veel paleizen hadden er eentje. De Bourgondiërs startten het dierenpark en doordat ze een immens rijk hadden, kwamen ze makkelijk aan exotische dieren. Er waren ook everzwijnen, struisvogels en zwanen, maar die dienden als pronkstukken voor de hertogelijke banketten.

Zo vond je in de tuinen rond het paleis zowel beren, struisvogels als leeuwen. Karel V, die jaren in het paleis verbleef, was als kind gek op de leeuwen. Er is ook een verhaal dat er ooit een beer ontsnapte, die dan ronddoolde in Brussel. Een narratief dat gretig de ronde deed en dat nog maar eens het prestige van het hof beklemtoonde.

In zijn boek beschrijft Vinicenzo De Meulenaere hoe de burcht uit de elfde eeuw door twee opeenvolgende stadsomwallingen geen verdedigende functie meer had en zo kon uitgroeien tot een glamoureuze residentie waar de upper-class van toen maar al te graag op bezoek kwamen. Dat kwam door de exuberante feesten die er gehouden werden met wel 600 dienaars, muziek van befaamde hofcomponisten en mechanische draken die vuur spuwden. Een soort Cirque Royale avant-la-lettre. In de zalen hingen wandtapijten en werken van hofschilders uit die periode zoals Rogier van der Weyden, Antoon Van Dyck en Pieter Paul Rubens.

Vanaf 1452 werd een enorme ontvangstzaal gebouwd: de Aula Magna, die maar liefst 16 meter hoog en bijna 700 vierkante meter groot was. Daar zijn onlangs nog restanten van gevonden bij de opgravingen voor de aanleg van de Brusselse metro.

In 1555 werd ze het kader van de troonsafstand van keizer Karel. In de prachtig aangeklede Aula Magna nam Karel plaats op een podium naast zijn zoon Filips en zijn zuster Landvoogdes.

Van het gebouw dat 700 jaar lang Brussel had gedomineerd bleven enkel de buitenmuren van de Aula Magna over na de brand in 1731. Pas 50 jaar later werd het puin geruimd. En erger nog de ongeschonden kapel werd afgebroken.

Ik zou zeggen : lees het boek en breng eens een bezoek aan het Coudenbergpaleis.

Het BELvue museum heeft een heerlijk terras !

Coudenberg. Het verdwenen Versailles van België, Vincenzo De Meulenaere, 35 euro, Borgerhoff & Lamberigts