Contrapposto van Dave Eggers

Sinds dat eindeloos ontroerende debuut, ‘Een hartverscheurend verhaal van duizelingwekkende genialiteit’, volg ik de Amerikaanse auteur Dave Eggers (56).

Hij verblufte de wereld met het geëngageerde ‘Wat is de wat’, het levensverhaal van een Soedanese vluchteling, en hij wees ons visionair doortastend op de technologische gevaren in ‘De cirkel’.

De titel “Contrapposto” verwijst naar een klassieke houding in de beeldhouwkunst waarbij het lichaamsgewicht op één been rust, waardoor een natuurlijke spanning ontstaat. Die houding fungeert als metafoor voor de roman: het voortdurende evenwicht tussen tegenstellingen zoals ambitie en bescheidenheid, liefde en afstand, kunst en commercie.

Het boek is opgedeeld in 7 hoofdstukken waarbij je telkens een blik krijgt op een nieuw decennium van een vriendschap die zich afspeelt in het artistieke wereldje.  Ik vind het heel herkenbaar omdat het laat zien hoe mensen door de jaren heen veranderen, terwijl sommige vriendschappen ondanks alles blijven bestaan. Ook de zoektocht naar een eigen artistieke identiteit, de twijfel aan je eigen werk en de spanning tussen passie en ambitie voelen is erg herkenbaar.

Er zitten veel uitgebreide beschrijvingen en gesprekken over kunst in het boek, wat ik interessant vond als kunstliefhebber, maar het zal wel minder boeiend zijn voor wie niets met kunst heeft.

Het begint bij Cricket Dib, een jongen uit een arm gezin in de Amerikaanse Midwest die ontdekt dat hij kan tekenen. Hij ontmoet Olympia Argyros, een oudere, charismatische en ambitieuze kunstenares in wording. Hun relatie (vriendschap, liefde en samenwerking) loopt over ongeveer 60–65 jaar. Cricket, die eigenlijk Robert noemt, wil die naam niet gebruiken want die hoort toe aan de agressieve vriend van zijn moeder. Uit twee dingen haalt Cricket troost in zijn leven : zijn tekentalent en zijn aantrekking tot Olympia.

De tegenpool in het verhaal is Olympia: de altijd beweeglijke en onvoorspelbare vrouw die zowel zijn leven als zijn kunst mee vormgeeft. Ze bruist van levenslust, maar blijft tegelijkertijd ongrijpbaar. Het ongrijpbare meisje zeg maar.

In de eerste hoofdstukken volgen we hem als leerling in het modeltekenen en die hoofdstukken zijn geïllustreerd met tekeningen van Eggers zelf. Wat volgt is een epos waarin we het koppel ruim zestig jaar volgen. Hij zwerft de wereld rond van New York, naar Turkije tot in Thailand en zelfs naar Parijs. Hij schildert, tekent maar beoogt geen carrière als kunstschilder.

Zij daarentegen bloeit volledig open in de kunstwereld als curator en kunstagent. Zij fladdert zijn leven binnen maar ook weer uit. Hij blijft hopen op de liefde, zij ziet dat niet zo! Ze blijven elkaar ontmoeten en het samenzijn is altijd hevig. Maar het blijft een levenslang spel van aantrekken en afstoten.

Onderweg stelt Eggers vragen als : kan kunst een zinvol leven geven, ook zonder roem of commercieel succes? Wat maakt iets tot echte kunst ? Is technisch vakmanschap belangrijker dan een goed idee? Hoe blijf je trouw aan jezelf in een kunstwereld die draait om geld, reputatie en trends? Eggers onderzoekt op een meeslepende en vaak humoristische manier wat het betekent om kunstenaar te zijn.

Cricket doet me denken aan William Stoner uit Stoner. Beiden zijn rustige, bescheiden personages die hun passie centraal stellen in hun leven. Ze laten zich vaak leiden door anderen en komen soms wat passief of zelfs “lam” over. Daardoor lijken ze niet altijd de controle te hebben over hun eigen leven of relaties. Toch schuilt net in die terughoudendheid hun kracht: ze blijven trouw aan hun overtuigingen en aan wat ze belangrijk vinden, ook al levert dat hen niet altijd geluk of erkenning op. Bij Cricket is dat de kunst, bij Stoner de literatuur en het onderwijs.