1_Banket der Monarchen, Alonso Sanchez Coello, National Museum in Warsaw — Bourgondisch tafelen in Mechelen. Alonso Sanchez Coello. Banket van de monarchen. Warschau. Muzeum Narodowe.

Smakelijk eten in de Lage Landen

Ja, wat aten de mensen in de 16de eeuw? Wat stond er op de damasten tafelkleden van de machthebbers en wat at de gewone man? De tentoonstelling Bourgondisch tafelen in Museum Hof van Busleyden toont het ons in deze smakelijke expo.

Het verhaal ontvouwt zich langs vier thema’s. Van luxueuze banketten in stadspaleizen gaat het naar de keukens waar de gerechten werden bereid en vervolgens naar de markten en herbergen, waar het leven zijn gewone gang ging.

Curator Hannah Iterbeke selecteerde een honderdtal bijzondere objecten die een uniek beeld schetsen van de eetgewoonten in de Lage Landen. Verschillende binnen- en buitenlandse musea stellen daarvoor uitzonderlijke stukken ter beschikking. Tot de blikvangers behoren een prent van de ‘betoverde kamer’ in het kasteel van Binche, uit de collectie van het Prentenkabinet in Brussel, en een monumentaal wandtapijt uit het Musée Lorrain in Nancy. Zie hieronder de historische prent van de Betoverde Kamer (Salle enchantée) in het paleis van Binche, tijdens de feestelijkheden van 1549 onder Maria van Hongarije.

Credits : De betoverende kamer van het kasteel van Binche. Onbekend. KBR-prentenkabinet Brussel.

Wandtapijt : de veroordeling van het banket

Het wandtapijt isu de moeite om te bestuderen. Het dateert van 1520. Veroordeling van het banket, lezen we op de pancarte. Het komt uit Nancy, een bruikleen van het Palais des ducs de Lorraine – Musée lorrain. Met een brandend fakkel worde de kaarsen op tafel door een knaap aangestoken. Net als voor de gastheer zn zijn tafelgenoten lichten ook voor ons, toeschouwers, de uitgestalde zilveren schotels op. Kreeften, granaatappels, pasteien, konijnen, kersen, appels, brood en de kop van een indrukwekkend wild everzwijn zijn over de tafel verspreid.

De veroordeling van het banket werd oorspronkelijk geschreven als toneelstuk en is meermaals het onderwerp van een wandtapijtenreeks geworden. Het moraliserende verhaal kwam uit de pen van de Franse Nicolas de la Chesnay. In de middeleeuwse en vroegmoderne moraal werd matigheid beschouwd als een belangrijke deugd. Gulzigheid ( gula ) was bovendien één van de zeven hoofdzonden. hoe de ziekten als het ware de rekening presenteren.

Op dit wandtapijt ontvouwt zich een scéne uit een zestiende-eeuwse toneelstuk. Het verhaal vertelt hoe zeven personages achtereenvolgens worden uitgenodigd bij de gastheren Diner (middagmaal), Souper (avondmaal) en Banquet (Banket). Hier schuiven ze aan bij gastheer Banket. Terwijl de gasten genieten, roepen Souper en Banket uit jaloezie ziekten op : verlamming, jicht, geelzucht…Vier gasten sterven. Na een tribunaal, een uitzonderlijke rechtbank, wordt Banquet ter dood veroordeeld. De anderen mogen blijven, maar er moet minstens zes uur tussen de maaltijden zitten. De moraal : overvloed is niet verboden, maar beheersing, timing en matigheid zijn belangrijk om het evenwicht te bewaren.

Bourgondisch tafelen in Mechelen : enkele topstukken

Naast internationale topstukken krijgt ook het Mechelse erfgoed een belangrijke plaats in de tentoonstelling. Verschillende archeologische vondsten tonen hoe mensen vroeger leefden, aten en met elkaar omgingen daar aan het hof waar Maria van Hongarije opgroeide bij haar haar tante Margareta van Oostenrijk, samen met haar broer Karel V.

Vanaf 1531 koos ze het paleis op de Koudenberg als haar voornaamste residentie en bestuurde ze van daaruit de Nederlanden.

In Binche liet ze vanaf 1546 een prachtig renaissancepaleis bouwen. Ze ontving er in augustus 1549 haar broer Karel V en haar neef, de toekomstige Filips II, tijdens de beroemde Triomfen van Binche.

Waarnemend directeur Lianne Kamminga en curator Hannah Iterbeke

Recepten van nu met een Bourgondische twist van Louise De Brabandere

Ook de smaakpapillen worden tijdens Bourgondisch tafelen in Mechelen verwend. Smaakcurator Louise De Brabandere ontwikkelde vijf hedendaagse recepten op basis van ingrediënten die typisch waren voor de Bourgondische keuken.

De recepten verschijnen in een boek bij uitgeverij Lannoo en vormen ook de basis voor de proeverij ‘Bourgondische smaken’. In de koffiebar van museum Hof van Busleyden kunnen bezoekers kennismaken met een tastingmenu waarin historische ingrediënten en hedendaagse culinaire creativiteit samenkomen. Ik zou het eerder een koffietafelboek noemen. De curator van de expo Hannah Iterbeke en Jeroen van Vaerenbergh nemen je mee op een zintuiglijke reis door de Bourgondische eetcultuur. En dankzij foodjournaliste Louise De Brabandere haar reepten, kan je zelf aan de slag.

Volgens De Brabandere zijn de verschillen tussen de eetgewoonten van toen en nu opvallend, maar bestaan er ook verrassend veel overeenkomsten. Vijf eeuwen geleden aten gewone mensen vooral pap, terwijl de rijkere bevolking geleidelijk nieuwe texturen en smaken ontdekte. Suiker was een kostbaar luxeproduct, net als specerijen zoals gember, komijn en venkelzaad. Pekelen en opleggen waren belangrijke manieren om voedsel langer te bewaren. Mosselen en oesters werden vroeger vooral door armere mensen gegeten.

Wat dacht u van ?

Pasta met venkelworst, venkel, rozijnen en pijnboompitten ?

Kokkels met witte bonen, amandelen en Marokkaanse specerijen ?

Kip met harissa-honing-mostermarinade, geroosterde wortelen en een linzenslaatje ?

Turkse eieren met groene asperges, lookyoghurt en specerijenboter ?

Madeleines met granaatappelglazuur ?

Om zoveel mogelijk mensen de kans te geven om deze tentoonstelling te beleven, blijft ze uitzonderlijk zes maanden lopen in plaats van de gebruikelijke drie. Maar beste Bourgondiër, denk vooral niet dat het avontuur zich beperkt tot de muren van Museum Hof van Busleyden!

Ook de stad zelf nodigt je uit om op ontdekkingstocht te gaan. Een uitgestippelde route verbindt enkele historische plekken in de stad, die het verhaal van de expo verder tot leven brengen. Onderweg passeer je lokale ondernemers die culinaire creaties ontwikkelden, geinspireerd door de smaken en gerechten uit de Bourgondische tijd. Deze stadswandeling is beschikbaar in drie talen. (Nederlands, Frans en Engels)