Je neus op de slijpschijf, je hoofd in de oven, vrouwen en mannen in de verjongingsoven : iedereen in het Europa van de 16de eeuw was in de ban van schilderijen die fictieve operaties afbeeldden. Historicus Wendy Wauters, bekend van De geuren van de kathedraal, zoekt in haar boek ‘Lijf der zotheid’ uit waarom.
Ook Wendy Wauters was onmiddellijk gefascineerd toen ze De keisnijding van Jheronimus Bosch voor het eerst zag. Want wat zien we hier eigenlijk. Een pafferige man zit onderuitgezakt in een stoel. Een andere, met een trechter op het hoofd, buigt zich voorover en maakt een incisie in de kruin. Daaruit komt een bloem. Twee zonderlinge figuren kijken toe, alsof dit een alledaagse ingreep is. Alsof je zo, met een simpele snede, de zotheid uit iemands hoofd haalt. Het werk hangt in het Prado in Madrid.
Vroeger geloofden sommige mensen dat zotheid veroorzaakt werd door een steentje in het hoofd. Een kwakzalver beweerde dat hij dat steentje uit iemands hoofd kon snijden om die persoon te genezen. Op schilderijen, zoals dat van Jheronimus Bosch, zie je hoe zo’n ingreep werd voorgesteld.
Geloofden mensen in de 16de eeuw werkelijk dat zotheid als een kei uit het hoofd kon worden gesneden? Ja sommigen wel niet iedereen natuurlijk! Gekke en groteske afbeeldingen konden mensen aan het lachen brengen, maar ook de draak steken met de menselijke dwaasheid.
In dit boek neemt rasverteller Wendy Wauters de lezer mee in het hoofd van de late middeleeuwen. Met de keisnijder als gids laat ze zien in dit. boek zien hoe mensen vroeger dachten over lijf en leden, over zichzelf en de ander. Met chirurgische precisie opent zich zo een wereld die onmetelijk veraf lijkt, maar in wezen niet zo vreemd is als je zou denken.
In haar zoektocht naar antwoorden vond Wauters meer van dit soort beelden, veel meer. Lichamen worden vermangeld, uitgedampt, vermalen en opnieuw gebakken. Neuzen worden geslepen. Hoofden van geliefden verdwijnen in ovens. Deze fictieve operaties zijn alomtegenwoordig in de lange 16de eeuw. Ze sieren prenten en schilderijen, werden uitgebeeld tijdens feesten en optochten. Iedereen in West-Europa kende ze en sprak erover.
Wie het boek koopt, krijgt er een beeldbank bij : fictionalhealing.be. De afbeeldingen in Lijf der zotheid zijn slechts een selectie van een grotere verzameling van (fictieve) behandelingen uit de Europese beeldcultuur.
Het is dus geen roman, maar een cultuurhistorisch boek dat kunst gebruikt om de mentaliteit van vroeger te begrijpen. Wendy Wauters is een rasverteller dus het leest wel een beetje als een roman.
‘Lijf der zotheid’, Lichaam en geest in de late middeleeuwen. Uitgegeven bij http://uitgeverijlannoo. € 34,99.
Tekst : Caroline Neels.
Laat een reactie achter